Bygdevekstavtale i Vest-Telemark

Vest-Telemark er ein del av regjeringas satsing på vekst og utvikling i distrikta gjennom bygdevekstavtalen. Nye bustader, fleire arbeidsplassar i privat sektor og meir kompetanse innan helse og oppvekst er hovudsatsingane i kommunane våre.

Kommunal- og distriktsdepartementet (KDD) invitera i 2023 til å prøve ut bygdevekstavtaler som nytt distriktspolitisk verkemiddel. Vest-Telemarkrådet søkte på vegner av alle dei seks kommunane og vart i januar 2024 valt ut som éin av fem nasjonale bygdevekstpilotar.

Telemark fylkeskommune gjorde vedtak i fylkestinget hausten 2024 om å vera ein hovudpart i arbeidet med bygdevekst for Vest-Telemark.

Innhaldet i avtalen

Bygdevekstavtalen inneheld tre delmål:

1. Fleire eigna bustader i Vest-Telemark
2. Korleis få fleire arbeidsplassar i privat sektor
3. Meir kompetanse i helse og oppvekst

Med bakgrunn i tilbakemeldingar frå Vest-Telemarktinget i april 2025, har ein valt å leggje vekt på delmål 1) Fleire eigna bustader i Vest-Telemark med 60 % og dei to andre delmåla med 20 % kvar.

Fasar i bygdevekstprosjektet

Forfase (2023): Kommunane i Vest-Telemark ved Vest-Telemarkrådet utarbeidde ein felles søknad for å delta som bygdevekstpilot.

Fase 1 (2024): Utvikling av avtaleinnhald og forhandlingar. Prosjektet har fått tilsegn om 2 mill. kr til prosjektleiing.

Fase 2 (2025-2028): Implementering av hovudavtala og utvikling av årlege handlingsplanar med oversikt over konkrete tiltak.

Det er sett av 22 mill. kr på statsbudsjettet for 2025. Det ligg ei forventing om ytterlegare 1 mill. kr i 2026, 19 mill. kr i 2027 og 1 mill. kr i 2028 til pilot Vest-Telemark. Dette er avhengig av korleis statsbudsjettet blir vedteke kvart år

Organisering

Prosjekteigar: Vest-Telemarkrådet med dei seks ordførarane

Prosjektansvarleg: Dagleg leiar i Vest-Telemarkrådet

Styringsgruppe: Representant frå kommunedirektørutvalet i Vest-Telemark, leiar i næringskollegiet i Vest-Telemark, representant frå Telemark fylkeskommune, representant frå Statsforvaltaren i Vestfold og Telemark og prosjektleiar

Prosjektleiar: Utviklingsleiar i Vest-Telemarkrådet

Samarbeidspartar til dei ulike delmåla er m.a. Husbanken (Region Sør i Arendal og hovudkontoret i Drammen), Universitetet i Søraust-Noreg, Innovasjon Norge, NAV Vest-Telemark, KS, Nissedal studiesenter i tillegg til Telemark fylkeskommune og Statsforvaltaren i Vestfold og Telemark.

Distriktssenteret skal støtte KDD, statsforvaltarane, fylkeskommunane og pilotane i arbeidet.

Signering av felles avtale

Bygdevekstavtala skal til handsaming i alle kommunestyra i Vest-Telemark og fylkesutvalet innan april 2025.

Det er avgjerande at alle pilotkommunane, Telemark fylkeskommune og regjeringa vedtek likelydande avtaletekst for at prosjektet kan setjast i verk som planlagt. Avtala skal signerast av alle dei seks ordførarane og fylkesordføraren ved ei samla markering på Nutheim i Flatdal 2. juni 2025. 

 Handlingsplan

Det skal utarbeidast årlege handlingsplanar for kvart delmål i avtala og settast i gang aktivitetar og tiltak i tråd med handlingsplanane. Handlingsplanane skal godkjennast av kommunestyra, fylkeskommunen og KDD.

Ved kvar årleg oppdatering skal det gjerast greie for:

1. Nye tiltak, både der ein ynskjer å nytte statlege midlar og ev. andre relevante tiltak som bør sjåast i samanheng.
2. Endring av eksisterande tiltak, og kva som er grunngjevinga for endringa.
3. Avslutta tiltak, med ei kort vurdering av kva tiltaket har bidrege til.

Handlingsplanen fungerer som grunnlag for statleg medfinansiering av avtala og som grunnlag for utbetaling av midlar frå statsbudsjettet. Piloten skal vera samde med samarbeidspartane om tiltaka under det enkelte delmålet. Piloten kan prioritere ulike delmål til ulik tid i løpet av avtaleperioden.

Handlingsplanen for 2025 spegla eit annleisår sidan det ikkje fekk heilårsverknad. Vest-Telemark er den største piloten i bygdevekstprosjektet med seks kommunar som samarbeider. Det er ein tidkrevjande prosess å forankre handlingsplanen politisk i alle kommunane.

Det er ei forventing om at prosjektet er aktivt og søkjer om tilskot gjennom eksisterande verkemiddel. Fram til no har det ikkje vore tid til å søkje andre ordningar, men det er avklart med KDD om at landbruksprosjektet «God agronomi i det grøne skiftet» i regi av Vest-Telemarkrådet, kan koplast på bygdevekstarbeidet. Landbruksprosjektet har og fått tilskot frå Miljødirektoratets klimasatsmidlar i august 2024. Med bakgrunn i det, er det difor gjort nokon endringar i tiltak 4 Grøn region Vest-Telemark under delmål 2 Korleis få fleire private arbeidsplassar i privat sektor. KDD ser som utgangspunkt positivt på å nytte bygdevekstarbeidet til å styrke andre prosessar som er viktig for kommunane.

Dette er gjort i 2025

• Bygdevekstavtala vart utforma og vedteken i alle seks formannskapa og kommunestyra (siste vedtak 25. mars 2025).
• Bygdevekstavtala vart vedteken i fylkesutvalet i Telemark fylke 24. april 2025.
• Både bygdevekstavtala og handlingsplanen for 2025 gjekk parallelt vinteren/våren 2025.
• Kommunedirektørane kom med innspel til personar i sin eigen organisasjon om kven som kunne delta i arbeidsgruppene.
• Arbeidsgrupper for delmål 1 (bustad) og delmål 3 (helse og oppvekst) kom i gang våren 2025. Desse vart spurt om å halde fram vidare.
• Handlingsplanen kom til handsaming i alle seks kommunane (formannskapa og kommunestyra). Det vart prioritert nokre tiltak i 2025.
• Alle kommunane hadde likelydande vedtak. Vinje kommune hadde eit ekstra punkt i vedtaket sitt: «Når det gjeld bustader forventar Vinje kommune at handlingsdelen for 2026 ikkje legg opp til prosjektmakeri, men at det kjem konkrete tiltak ut frå ordlyden i avtala».
• Handlingsplanen vart godkjent av KDD i juli 2025.
• Vest-Telemarkrådet søkte i august 2025 etter bistand til å arbeide med delmål 1) og 3) (bustad og kompetanse). Det vart gjort avtale med ekstern prosessrettleiar.
• Det vart arrangerte tre samlingar for arbeidsgruppa for delmål 1) og tre samlingar for delmål 3) hausten 2025.
• Telemark fylkeskommune har bidrege på samlingane med kunnskap om analyse, statistikk og grunnlag.
• Representantar frå kommunane i Vest-Telemark (politisk og adm.) har delteke på Boligpulsen i april 2025 i regi av Husbanken og på bygdevekstsamling for pilotane i pulje 2 (som Vest-Telemark tilhøyrer).
• Vest-Telemarkrådet arrangerte inspirasjonsseminaret Levande landskap, levande næring hausten 2025.